به گزارش مرکز رسانه ای جوانی جمعیت و به نقل از ایرنا، یازدهم ژوئیه برابر با ۲۰ تیرماه، در تقویم جهانی به عنوان «روز جهانی جمعیت» نامگذاری شده است؛ روزی که بیش از سه دهه پیش با هدف افزایش آگاهی درباره مسائل مرتبط با جمعیت، پیامدهای تغییرات جمعیتی و ضرورت برنامه‌ریزی برای آینده شکل گرفت.
این مناسبت نخستین بار در سال ۱۹۸۹ از سوی سازمان ملل متحد و در پی عبور جمعیت جهان از مرز پنج میلیارد نفر در یازدهم ژوئیه ۱۹۸۷ مورد توجه قرار گرفت؛ رویدادی که نگاه جهانیان را به موضوعاتی مانند رشد جمعیت، توسعه پایدار، دسترسی به منابع، سلامت، آموزش و کیفیت زندگی معطوف کرد.
در سال‌های گذشته، مسئله جمعیت در بسیاری از کشورهای جهان از یک دغدغه آماری فراتر رفته و به یکی از مؤلفه‌های اصلی سیاست‌گذاری‌های اقتصادی و اجتماعی تبدیل شده است،
برخی کشورها با افزایش شتابان جمعیت و فشار بر منابع مواجه‌اند و برخی دیگر با کاهش نرخ باروری و حرکت به سمت سالمندی جمعیت دست و پنجه نرم می‌کنند.
کشور ما نیز در سال‌های اخیر با تغییرات مهمی در ساختار جمعیتی خود مواجه شده است؛ کاهش نرخ فرزندآوری، افزایش سن ازدواج و تغییر الگوهای خانوادگی، ضرورت توجه جدی‌تر به سیاست‌های جمعیتی را بیش از گذشته نمایان کرده است.
هرمزگان همچنان از ظرفیت جوانی جمعیت برخوردار است
با این حال، بررسی وضعیت استان‌ها نشان می‌دهد شرایط جمعیتی در سراسر کشور یکسان نیست و برخی مناطق همچنان از ظرفیت جوانی جمعیت برخوردارند، هرمزگان یکی از این استان‌هاست که به واسطه ویژگی‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خود، در زمره مناطق دارای پویایی جمعیتی کشور قرار دارد.
این استان جنوبی که در یکی از مهم‌ترین موقعیت‌های جغرافیایی کشور در کرانه خلیج فارس و دریای عمان قرار گرفته، طی دهه‌های گذشته نه تنها رشد طبیعی جمعیت را تجربه کرده، بلکه به دلیل ظرفیت‌های اقتصادی و فرصت‌های شغلی ایجادشده در بخش‌های مختلف، مقصد بخشی از مهاجرت‌های داخلی نیز بوده است.
بررسی روند تغییر سهم جمعیتی هرمزگان از کل کشور طی چند دهه گذشته نشان می‌دهد که این استان مسیر افزایشی را طی کرده و سهم هرمزگان از جمعیت کشور در سال ۱۳۶۵ حدود ۱.۵۴ درصد بود که این رقم در سال ۱۳۹۵ به ۲.۲۲ درصد رسید؛ روندی که نشان‌دهنده رشد جمعیتی بالاتر استان نسبت به میانگین کشور است.
توسعه بنادر بزرگ، فعالیت‌های تجاری و دریایی، صنایع نفت، گاز، فولاد و پتروشیمی، مناطق آزاد قشم و کیش، بخش شیلات و گردشگری، از جمله عواملی هستند که هرمزگان را به یکی از قطب‌های اقتصادی جنوب کشور تبدیل کرده‌اند؛ ظرفیتی که به طور مستقیم بر جذب نیروی انسانی و تغییرات جمعیتی استان اثر گذاشته است.
اما مزیت اصلی هرمزگان تنها در افزایش تعداد جمعیت خلاصه نمی‌شود؛ بلکه ساختار سنی جمعیت و سهم بالای جوانان، این استان را در موقعیتی قرار داده که می‌تواند از فرصت جمعیتی برای شتاب بخشیدن به مسیر توسعه بهره ببرد.
شاخص‌های جمعیتی هرمزگان، تداوم پویایی جمعیت
در همین پیوند، ابراهیم هویدا مدیرکل ثبت احوال هرمزگان با تشریح آخرین وضعیت شاخص‌های جمعیتی استان، بر تداوم پویایی جمعیت در این منطقه تأکید کرد.
وی با بیان اینکه نرخ ثبت ولادت در هرمزگان به ۱۴ در هزار رسیده است، اظهار داشت: این رقم به شکل معناداری بالاتر از میانگین کشوری ۱۰.۵ در هزار قرار دارد و نشان‌دهنده وضعیت مطلوب‌تر استان در شاخص‌های جمعیتی است.
هویدا با اشاره به الگوی فرزندآوری در هرمزگان، خاطرنشان کرد: بررسی آمارهای سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد بخش عمده ولادت‌های ثبت‌شده مربوط به فرزندان اول و دوم خانواده‌هاست؛ به گونه‌ای که ۳۱ درصد ولادت‌ها به فرزند اول و ۳۰ درصد به فرزند دوم اختصاص دارد.
مدیرکل ثبت احوال هرمزگان افزود: در کنار این موضوع، سهم فرزند سوم و بیشتر نیز در استان قابل توجه است و حدود ۳۵ درصد ولادت‌ها را شامل می‌شود که نشان‌دهنده استمرار بخشی از الگوهای خانوادگی و فرهنگی در زمینه فرزندآوری است.
وی با اشاره به اهمیت موضوع جوانی جمعیت، جمعیت جوان را یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های هر جامعه دانست و تأکید کرد: این ظرفیت می‌تواند زمینه‌ساز نوآوری، نشاط اجتماعی و رشد اقتصادی باشد.
هویدا همچنین بر ضرورت توجه به برنامه‌ریزی‌های بلندمدت برای حفظ این سرمایه انسانی تأکید کرد و جوانی جمعیت را نیازمند همراهی مجموعه‌ای از سیاست‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی دانست.
برخورداری از جمعیتی جوان یک فرصت راهبردی برای هرمزگان است
مزیت جمعیتی هرمزگان در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بسیاری از مناطق کشور با روند کاهش نرخ باروری و افزایش سهم سالمندان مواجه شده‌اند، در چنین شرایطی، برخورداری از جمعیتی جوان می‌تواند یک فرصت راهبردی برای استان باشد؛ فرصتی که البته تنها در صورت برنامه‌ریزی صحیح و فراهم کردن زمینه‌های لازم برای شکوفایی این سرمایه انسانی، به نتیجه مطلوب خواهد رسید.
جمعیت جوان زمانی به موتور محرک توسعه تبدیل می‌شود که امکان حضور مؤثر آن در عرصه‌های اقتصادی و اجتماعی فراهم شود، آموزش مهارت‌های مورد نیاز بازار کار، ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار، حمایت از کارآفرینی، توسعه فعالیت‌های دانش‌بنیان و فراهم کردن زمینه مشارکت جوانان در تصمیم‌سازی‌ها، از جمله اقداماتی است که می‌تواند ظرفیت جمعیتی هرمزگان را به مزیت توسعه‌ای تبدیل کند.
هرمزگان به واسطه موقعیت جغرافیایی ویژه، ظرفیت‌های کم‌نظیری برای بهره‌گیری از نیروی انسانی جوان دارد. اقتصاد دریامحور، یکی از مهم‌ترین حوزه‌هایی است که می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در آینده استان ایفا کند؛ حوزه‌ای که از حمل‌ونقل دریایی و تجارت گرفته تا شیلات، گردشگری دریایی، صنایع کشتی‌سازی و انرژی‌های مرتبط با دریا را در بر می‌گیرد.
وجود بنادر شهید رجایی و شهید باهنر، مناطق آزاد قشم و کیش و همچنین قرار گرفتن در مسیرهای مهم تجارت منطقه‌ای، فرصت‌هایی را ایجاد کرده که کمتر استانی در کشور از آن برخوردار است. استفاده از این ظرفیت‌ها می‌تواند علاوه بر ایجاد اشتغال، زمینه ماندگاری جمعیت جوان و متخصص در استان را نیز فراهم کند.
با این حال، رشد جمعیت بدون توسعه همزمان زیرساخت‌ها می‌تواند چالش‌هایی را نیز به همراه داشته باشد. افزایش تقاضا برای مسکن، توسعه شبکه حمل‌ونقل، افزایش ظرفیت مراکز آموزشی و درمانی، تأمین آب پایدار و مدیریت خدمات شهری، از جمله موضوعاتی است که باید متناسب با روند رشد جمعیتی استان مورد توجه قرار گیرد.
سیاست جمعیتی موفق تنها با تأکید بر افزایش موالید محقق نمی‌شود
در سال‌های اخیر، برخی شهرهای هرمزگان به ویژه بندرعباس به دلیل افزایش جمعیت و مهاجرت‌پذیری، با فشار بیشتری بر زیرساخت‌ها مواجه شده‌اند، افزایش نیاز به مسکن و خدمات عمومی، ضرورت نگاه آینده‌نگرانه در برنامه‌ریزی شهری را بیش از پیش نمایان کرده است.
سیاست جمعیتی موفق تنها با تأکید بر افزایش موالید محقق نمی‌شود، بلکه باید مجموعه‌ای از عوامل مؤثر بر تصمیم خانواده‌ها برای ازدواج و فرزندآوری مورد توجه قرار گیرد، جوانان برای تشکیل خانواده بیش از هر چیز به آینده‌ای قابل پیش‌بینی، امنیت شغلی، درآمد پایدار، امکان تأمین مسکن و دسترسی مناسب به خدمات حمایتی نیاز دارند.
از این منظر، مسئله جمعیت ارتباط مستقیمی با توسعه اقتصادی و اجتماعی دارد، هر اندازه شرایط زندگی برای خانواده‌ها مطلوب‌تر باشد، امکان حفظ روندهای مثبت جمعیتی نیز افزایش خواهد یافت.
هرمزگان امروز در نقطه‌ای قرار گرفته که باید از فرصت جوانی جمعیت برای ساخت آینده استفاده کند، تجربه کشورهای مختلف نشان داده است که جمعیت جوان، در صورت برخورداری از آموزش و فرصت‌های مناسب، می‌تواند به مهم‌ترین عامل رشد اقتصادی و افزایش بهره‌وری تبدیل شود؛ اما در مقابل، بی‌توجهی به نیازهای این نسل، می‌تواند در آینده به چالش‌های اجتماعی و اقتصادی منجر شود.
از سوی دیگر، توجه به کیفیت جمعیت در کنار کمیت آن اهمیت زیادی دارد، افزایش سطح آموزش، ارتقای مهارت‌های تخصصی، تقویت سلامت جامعه و فراهم کردن زمینه مشارکت اجتماعی جوانان، عواملی هستند که تعیین می‌کنند یک جامعه تا چه اندازه می‌تواند از ظرفیت جمعیتی خود بهره ببرد.
روز جهانی جمعیت فرصتی است تا نگاه‌ها از شمارش جمعیت فراتر رفته و به کیفیت زندگی انسان‌ها، فرصت‌های پیش‌رو و مسئولیت دولت‌ها در قبال نسل‌های آینده معطوف شود. هرمزگان در این میان، به دلیل برخورداری از جمعیتی جوان و ظرفیت‌های گسترده اقتصادی، جایگاه ویژه‌ای دارد.
این استان می‌تواند با پیوند دادن سرمایه انسانی جوان خود با ظرفیت‌های اقتصاد دریا، تجارت، صنعت، گردشگری و فناوری، مسیر تازه‌ای از توسعه را تجربه کند؛ مسیری که در آن جمعیت نه یک مسئله، بلکه یک فرصت بزرگ برای پیشرفت باشد.
بررسی شاخص‌های جمعیتی هرمزگان نشان می‌دهد که این استان همچنان از مزیت مهم جوانی جمعیت برخوردار است؛ مزیتی که بسیاری از کشورها و حتی برخی مناطق ایران در حال از دست دادن آن هستند، اما حفظ این موقعیت نیازمند آن است که سیاست‌های جمعیتی در کنار سیاست‌های توسعه‌ای، اقتصادی و اجتماعی دنبال شود.
در نهایت، جوان ماندن در روزگار سالمندی جمعیت در هرمزگان تنها یک ویژگی آماری نیست، بلکه فرصتی برای ساخت آینده‌ای متفاوت است، آینده‌ای که در آن جمعیت جوان، با برخورداری از آموزش، اشتغال و رفاه به نیروی پیشران توسعه جنوب کشور تبدیل شود.
ایتا
واتساپ
تلگرام