به گزارش مرکز رسانه ای جوانی جمعیت و به نقل از ایرنا، رامسر، عروس شهرهای ایران، با نرخ باروری ۰.۷، پایین‌ترین میزان باروری را در مازندران دارد و هم‌زمان با افزایش سهم سالمندان در جمعیت خود روبه‌روست؛ آن هم در استانی که نرخ باروری آن ۰.۸۲ اعلام شده و از این نظر، در رتبه دوم کشور قرار دارد.
اگرچه اختلاف این ارقام در نگاه نخست چندان چشمگیر نیست، اما در کنار سالمندی قابل توجه جمعیت رامسر، ابعاد چالش جمعیتی این شهرستان روشن‌تر می‌شود؛ چالشی که در صورت تداوم روند کنونی، می‌تواند به کاهش جمعیت جوان، کوچک‌تر شدن جمعیت در سن کار و افزایش نیاز به خدمات درمانی و مراقبتی سالمندان منجر شود.
پیامدهای این روند تنها به تغییر ترکیب جمعیت محدود نمی‌ماند، بلکه در سال‌های آینده می‌تواند بازار کار، تأمین نیروی انسانی و توان خانواده‌ها و نهادهای حمایتی برای مراقبت از سالمندان را نیز تحت تأثیر قرار دهد. از این رو، مدیریت تغییرات جمعیتی رامسر و جلوگیری از افت بیشتر نرخ باروری، نیازمند برنامه‌هایی هدفمند برای شناسایی موانع فرزندآوری و ارائه راهکارهای عملی برای کاهش مشکلات پیش روی خانواده‌هاست.
در همین راستا، شبکه بهداشت و درمان رامسر اجرای طرح «رهیار» را با هدف شناسایی خانواده‌های بدون فرزند و تک‌فرزند و بررسی موانع فرزندآوری در دستور کار قرار داده است. این طرح بر شناسایی فعال خانواده‌ها و بررسی نیازها و مشکلات آن‌ها متمرکز است تا با فراهم کردن زمینه مشاوره و حمایت، گامی در جهت بهبود وضعیت باروری شهرستان برداشته شود.
با این حال، اثربخشی چنین اقداماتی تنها به نظام سلامت وابسته نیست و همکاری دستگاه‌های مسئول در حوزه‌های اشتغال، مسکن و حمایت‌های اجتماعی نیز برای کاهش موانع فرزندآوری و مدیریت روند تغییرات جمعیتی ضروری است.
کاهش باروری در کنار سالمندی جمعیت
در همین ارتباط رئیس شبکه بهداشت و درمان رامسر با اشاره به اینکه باروری در رامسر ۰.۷ است و این شهرستان از نظر پایین بودن نرخ باروری، رتبه نخست را در استان مازندران دارد؛ بر ضرورت توجه به پیامدهای این روند اشاره کرد و گفت: رامسر از جمله شهرهای سالمند کشور به شمار می‌رود و بخش قابل توجهی از جمعیت آن را سالمندان تشکیل می‌دهند. در واقع، جمعیت شهرستان به‌طور محسوسی به سمت سالمندی پیش رفته است.
دکتر رزا پورسید با توضیح اینکه روند کاهش باروری می‌تواند به تهدیدی جدی برای آینده شهرستان تبدیل شود، یادآور شد که کاهش سهم جمعیت جوان، محدود شدن نیروی انسانی در سن کار و افزایش نیاز به خدمات درمانی و مراقبتی، از جمله پیامدهایی است که در صورت تداوم این روند باید مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به ضرورت جلوگیری از کاهش بیشتر نرخ باروری اظهار کرد: اگر بتوانیم نرخ باروری را در همین سطح حفظ کنیم و حتی افزایش اندکی در آن ایجاد شود، می‌توان به آینده امیدوار بود. در شرایط فعلی، جلوگیری از افت بیشتر این شاخص اهمیت زیادی دارد و برای تحقق این هدف باید موانع پیش روی خانواده‌ها را شناسایی و برای رفع آن‌ها اقدام کرد.
او با اشاره به نقش وزارت بهداشت در اجرای قانون جوانی جمعیت گفت: حدود ۲۵ درصد از قوانین مرتبط با جوانی جمعیت به وزارت بهداشت مربوط است که بخش عمده‌ای از مسئولیت‌های این وزارتخانه در این حوزه به آموزش اختصاص دارد. شبکه بهداشت و درمان نیز در همین چارچوب، موضوعاتی مانند آگاهی‌بخشی درباره پیامدهای سالمندی جمعیت، شناسایی زوج‌های نابارور و شناسایی افرادی را دنبال می‌کند که تمایل به فرزندآوری دارند، اما به دلایل مختلف امکان آن را پیدا نمی‌کنند.
پورسید ادامه داد: تلاش ما این است که دلایل و موانع فرزندآوری را شناسایی کنیم، اما این کار به‌تنهایی کافی نیست. برای تکمیل این فرایند و رسیدن به نتیجه، به همراهی دیگر دستگاه‌های مسئول در شهرستان نیاز داریم؛ زیرا بخشی از مشکلات خانواده‌ها به حوزه‌هایی مانند اشتغال، مسکن و حمایت‌های اجتماعی مربوط می‌شود که خارج از اختیارات مستقیم نظام سلامت است.
رهیار؛ طرحی برای شناسایی و حمایت از خانواده‌ها
او پایین بودن نرخ باروری و تعداد قابل توجه خانواده‌های بدون فرزند و تک‌فرزند را از دلایل طراحی طرح «رهیار» عنوان کرد و گفت: در این طرح، به‌جای انتظار برای مراجعه زوج‌ها به مراکز بهداشتی و دریافت مشاوره، خانواده‌های هدف را شناسایی می‌کنیم و به‌صورت فعال به سراغ آن‌ها می‌رویم.
پورسید با تأکید بر تفاوت شرایط خانواده‌ها توضیح داد: ممکن است خانواده‌ای از نظر اقتصادی مشکلی نداشته باشد، اما به دلایل فرهنگی یا بر اساس باورهای خود، تمایلی به فرزندآوری نداشته باشد. در مقابل، ممکن است خانواده‌ای نگران باشد که تولد فرزند دوم بر تربیت یا وضعیت فرزند اول تأثیر منفی بگذارد. به همین دلیل، در طرح رهیار شرایط هر خانواده به‌صورت جداگانه بررسی می‌شود تا متناسب با نیازها و موانع آن، مشاوره و حمایت لازم ارائه شود.
وی افزود: هدف ما این نیست که صرفاً یک جلسه مشاوره برگزار کنیم و کار را پایان‌یافته بدانیم؛ بلکه می‌خواهیم اقدامات انجام‌شده به نتیجه برسد و اثربخشی آن‌ها قابل ارزیابی باشد. افزایش آگاهی زوجین، ارائه مشاوره فعال به خانواده‌های بدون فرزند و تک‌فرزند، افزایش بارداری‌های برنامه‌ریزی‌شده و کمک به بهبود نرخ باروری شهرستان، از اهداف اصلی این طرح است.
او با اشاره به آمار خانوارهای رامسر گفت: در این شهرستان یک‌هزار و ۹۴۶ خانوار بدون فرزند و چهار هزار و ۶۲۹ خانوار تک‌فرزند داریم. به این ترتیب، مجموع خانوارهای بدون فرزند و تک‌فرزند به ۶ هزار و ۵۷۵ خانوار می‌رسد؛ آماری که ضرورت بررسی دقیق‌تر وضعیت این خانواده‌ها و شناسایی موانع پیش روی آن‌ها را نشان می‌دهد.
پورسید ادامه داد: در کنار این گروه‌ها، پنج‌هزار و ۴۴۹ خانوار دوفرزندی، یک‌هزار و ۸۸۳ خانوار سه‌فرزندی و یک‌هزار و ۲۳۹ خانوار دارای چهار فرزند یا بیشتر در شهرستان زندگی می‌کنند. شناسایی این گروه‌ها به ترسیم تصویری دقیق‌تر از وضعیت خانوارهای رامسر کمک می‌کند و زمینه برنامه‌ریزی مناسب‌تر برای خانواده‌های مواجه با موانع فرزندآوری را فراهم می‌سازد.
چهار مرحله برای پیگیری وضعیت خانواده‌ها
پورسید درباره شیوه اجرای طرح رهیار توضیح داد: این طرح در چهار مرحله اجرا می‌شود. در مرحله نخست، خانواده‌های هدف شناسایی می‌شوند؛ در مرحله دوم، مداخله فعال و ارائه خدمات متناسب با شرایط آن‌ها انجام می‌گیرد؛ در مرحله سوم، تأثیر خدمات ارائه‌شده ارزیابی می‌شود و در مرحله چهارم، پیگیری وضعیت خانواده‌ها ادامه می‌یابد.
وی با اشاره به نقش خانه‌های بهداشت در اجرای طرح گفت: خانه‌های بهداشت به دلیل ارتباط نزدیک با خانوارها و شناخت شرایط محلی، نقش مهمی در شناسایی و پیگیری خانواده‌ها دارند. به همین دلیل، تعدادی از این مراکز را به‌عنوان پایلوت انتخاب کرده‌ایم و فرم‌هایی نیز در اختیار آن‌ها قرار داده شده است تا اطلاعات مربوط به خانواده‌های هدف و روند اجرای برنامه را به‌صورت ماهانه گزارش کنند.
به گفته رئیس شبکه بهداشت و درمان رامسر، در حال حاضر شش خانه بهداشت برای اجرای آزمایشی این طرح انتخاب شده‌اند و ۵۷۳ خانوار تحت پوشش این مراکز، گروه هدف طرح رهیار هستند.
وی افزود: در این فرایند، وضعیت خانواده‌ها تنها در زمان شناسایی بررسی نمی‌شود، بلکه خدمات ارائه‌شده و نتایج آن‌ها نیز مورد پیگیری قرار می‌گیرد. هدف این است که مشخص شود مداخله‌های انجام‌شده تا چه اندازه در افزایش آگاهی خانواده‌ها، رفع موانع و فراهم کردن شرایط فرزندآوری مؤثر بوده‌اند.
موانعی که با توصیه به فرزندآوری برطرف نمی‌شوند
رئیس شبکه بهداشت و درمان رامسر، گرایش خانواده‌ها به تک‌فرزندی یا داشتن حداکثر دو فرزند را از چالش‌های این حوزه دانست و گفت: نمی‌توان خانواده‌ها را برای داشتن فرزندان بیشتر تحت فشار قرار داد. تصمیم زوج‌ها برای فرزندآوری به عوامل مختلفی وابسته است و برای بهبود وضعیت موجود باید این عوامل را شناخت.
پورسید مشکلات اقتصادی، هزینه‌های زندگی، اشتغال و مسکن را از جمله موانع مهم فرزندآوری برشمرد و افزود: در کنار این مسائل، نگرانی خانواده‌ها درباره آینده فرزندان، باورهای نادرست درباره باروری و اعتماد ناکافی برخی افراد به مشاوره‌های سلامت نیز بر تصمیم آن‌ها تأثیر می‌گذارد. بنابراین، برای بهبود وضعیت باروری نمی‌توان تنها به آموزش و توصیه اکتفا کرد؛ بلکه در مواردی که مشکلات اقتصادی و اجتماعی مانع تصمیم‌گیری خانواده‌هاست، حمایت عملی نیز ضرورت دارد.
وی با اشاره به مشکلات برخی زوج‌ها در آغاز زندگی مشترک یا دوران بارداری اظهار کرد: گاهی زوج‌ها برای تأمین مسکن و آغاز زندگی مستقل یا فراهم کردن شرایط نگهداری از فرزند، با مشکلاتی مانند تأمین هزینه‌های اولیه زندگی و جهیزیه مواجه هستند. در چنین شرایطی، باید این خانواده‌ها شناسایی شوند و در صورت امکان، برای رفع مشکلات و تأمین نیازهای ضروری آن‌ها حمایت لازم صورت گیرد.
پورسید ادامه داد: اگر خانواده‌ای به دلیل نداشتن مسکن از فرزندآوری صرف‌نظر می‌کند، باید برای حمایت از آن وارد عمل شویم. در این زمینه، شهرداری‌ها، بخشداری‌ها، دهیاری‌ها و سایر دستگاه‌های مرتبط می‌توانند متناسب با ظرفیت خود نقش داشته باشند. برای مثال، اگر خانواده‌ای در حال ساخت خانه باشد، اما برای تکمیل آن با مشکل مواجه شود، همکاری و حمایت نهادهای مربوط می‌تواند بخشی از موانع پیش روی آن را کاهش دهد.
وی با تأکید بر اهمیت حمایت از خانواده‌های دارای مشکلات مالی و اجتماعی گفت: اگر بتوانیم به زوجی کمک کنیم تا از مشکلات پیش روی خود عبور کند و فرزندش را نگه دارد، همین اقدام نیز اهمیت دارد. گاهی رفع یک مانع مشخص می‌تواند بر تصمیم خانواده تأثیر بگذارد؛ ازاین‌رو، شناسایی نیازها باید با پیگیری و حمایت متناسب همراه باشد.
نقش خدمات سلامت و حمایت‌های اجتماعی
پورسید درباره خدمات شبکه بهداشت و درمان در چارچوب این طرح گفت: مشاوره رایگان پیش از بارداری، پیگیری وضعیت خانواده‌ها و آموزش درباره فاصله مناسب بین فرزندان، از جمله خدمات حوزه سلامت است. در بخش حمایت‌های اجتماعی نیز ظرفیت‌های قانون جوانی جمعیت و همکاری خیرین برای تأمین بسته‌های حمایتی مورد توجه قرار گرفته است.
وی افزود: شبکه بهداشت می‌تواند در زمینه آموزش، مشاوره و شناسایی موانع نقش‌آفرینی کند، اما بسیاری از نیازهای خانواده‌ها با خدمات سلامت به‌تنهایی برطرف نمی‌شود. برای نمونه، خانواده‌ای که با مشکل مسکن یا اشتغال مواجه است، علاوه بر مشاوره، به حمایت‌هایی نیاز دارد که باید از سوی نهادهای مسئول ارائه شود.
رئیس شبکه بهداشت و درمان رامسر، کمبود نیروی بهورز و حجم بالای فعالیت کارکنان را از دیگر چالش‌های اجرای طرح رهیار دانست و گفت: نیروهای بهداشتی وظایف متعددی بر عهده دارند و کمبود نیروی انسانی، حجم بالای کار و محدودیت زمانی می‌تواند روند شناسایی، ارائه خدمات و پیگیری خانواده‌ها را دشوار کند. از سوی دیگر، زوج‌ها نیز به دلیل مشغله‌های کاری و زندگی، همیشه فرصت کافی برای مراجعه به مراکز بهداشتی و پیگیری مشاوره‌ها ندارند.
وی تأکید کرد: برای اجرای مؤثر این طرح، لازم است علاوه بر تقویت ظرفیت شبکه بهداشت، همکاری میان بخش‌های مختلف نیز افزایش یابد. آموزش‌وپرورش می‌تواند در زمینه آموزش مهارت‌های زندگی، ترویج سبک زندگی سالم و افزایش آگاهی نسل جوان نقش داشته باشد. سایر دستگاه‌های اجرایی، نهادهای حمایتی و خیرین نیز می‌توانند در رفع بخشی از موانع اقتصادی و اجتماعی خانواده‌ها مشارکت کنند.
فرزندآوری آگاهانه از شعار تا حمایت عملی
پورسید با اشاره به شعار سال ۱۴۰۵ در حوزه جمعیت، «فرزندآوری آگاهانه و آینده‌ای پایدار»، بر ضرورت توجه به شرایط واقعی خانواده‌ها تأکید کرد.
او گفت که طرح رهیار با هدف شناسایی خانواده‌های بدون فرزند و تک‌فرزند، بررسی دلایل تمایل نداشتن یا ناتوانی در فرزندآوری و پیگیری نیازهای این خانواده‌ها اجرا می‌شود؛ رویکردی که در کنار آموزش و مشاوره، بر ضرورت شناسایی موانع و فراهم کردن زمینه حمایت عملی از خانواده‌ها تأکید دارد.
به گزارش ایرنا، نرخ باروری ۰.۷ و افزایش سهم سالمندان در جمعیت رامسر، زنگ خطری است که باید از سوی همه دستگاه‌های مسئول جدی گرفته شود. اگرچه حدود ۲۵ درصد از مسئولیت‌های مرتبط با قانون جوانی جمعیت بر عهده وزارت بهداشت است و این مجموعه اقداماتی مانند آموزش، مشاوره و اجرای طرح رهیار را دنبال می‌کند، اما بخش مهمی از موانع فرزندآوری به مشکلات اقتصادی، اشتغال، مسکن و حمایت‌های اجتماعی بازمی‌گردد؛ مسائلی که رفع آن‌ها در حیطه وظایف سایر دستگاه‌ها قرار دارد.
ازاین‌رو، انتظار می‌رود مسئولان شهرستان و دستگاه‌های اجرایی، وضعیت جمعیتی رامسر را مسئله‌ای ویژه و نیازمند اقدام فوری بدانند و با جدی گرفتن این هشدار، وظایف قانونی خود را به‌صورت مؤثر اجرا کنند.
ارائه راهکارهای عملی برای کاهش مشکلات خانواده‌ها، حمایت از زوج‌های نیازمند و هماهنگی میان نهادهای مسئول، ضرورتی انکارناپذیر است؛ چراکه مقابله با کاهش باروری و مدیریت پیامدهای سالمندی جمعیت، تنها با اقدامات یک دستگاه امکان‌پذیر نیست و به عزمی مشترک و برنامه‌ریزی هدفمند برای حفظ پویایی جمعیت شهرستان نیاز دارد.
ایتا
واتساپ
تلگرام