به گزارش مرکز رسانه ای جوانی جمعیت؛ دولت ارمنستان از برنامه جدید خود برای حمایت از خانواده‌ها رونمایی کرد. بر اساس این طرح، به محض تولد هر نوزاد، مبلغ معادل ۱۴۰۰ دلار آمریکا (حدود ۵۶۰ هزار درام ارمنی) به حساب والدین واریز خواهد شد. این پول بدون قید و شرط و به صورت یکپارچه پرداخت می‌شود و خانواده‌ها می‌توانند هرگونه که صلاح بدانند از آن استفاده کنند.

مسئولان ارمنستانی تأکید کرده‌اند که این اقدام تنها بخشی از یک بسته بزرگتر است که شامل تسهیلات مرخصی زایمان، یارانه مسکن برای خانواده‌های جوان و توسعه مراکز نگهداری از کودکان نیز می‌شود. با این حال، بخش نقدی این بسته بیش از همه مورد توجه رسانه‌ها و کاربران شبکه‌های اجتماعی قرار گرفته است.

نکته قابل تأمل این است که ارمنستان در سال‌های اخیر با یکی از شدیدترین بحران‌های جمعیتی در منطقه قفقاز روبرو بوده است. نرخ باروری در این کشور از اوایل دهه ۱۹۹۰ به طور پیوسته کاهش یافته و در حال حاضر به حدود ۱.۶ فرزند به ازای هر زن رسیده است که پایین‌تر از سطح جانشینی (۲.۱) قرار دارد.

همزمان با کاهش موالید، مهاجرت نیروی کار جوان به کشورهای همسایه و اروپا نیز تشدید شده است. بسیاری از شهرهای کوچک ارمنستان با خالی شدن از سکنه مواجه هستند و حتی در پایتخت، ایروان، رشد جمعیت تقریباً متوقف شده است.

مقامات ارمنی صراحتاً اذعان کرده‌اند که اگر روند کنونی ادامه یابد، جمعیت این کشور تا سال ۲۰۵۰ بیش از ۲۰ درصد کاهش خواهد یافت و این تهدیدی جدی برای امنیت ملی و اقتصاد به شمار می‌رود. به همین دلیل، دولت تصمیم گرفته است با ابزارهای مالی مستقیم، انگیزه اقتصادی برای فرزندآوری ایجاد کند.

اما آیا ۱۴۰۰ دلار برای یک خانواده ارمنی عدد قابل توجهی است؟ برای پاسخ به این سؤال باید به شرایط معیشتی در این کشور نگاه کرد. میانگین حقوق ماهانه در ارمنستان حدود ۵۵۰ تا ۶۰۰ دلار برآورد می‌شود، بنابراین مبلغ ۱۴۰۰ دلار معادل درآمد حدود دو تا سه ماه کار یک فرد متوسط است.

این پول می‌تواند هزینه اولیه خرید سیسمونی، پوشاک، شیر خشک یا حتی بخشی از اجاره خانه را پوشش دهد. با این حال، بسیاری از اقتصاددانان هشدار می‌دهند که هزینه واقعی بزرگ کردن یک کودک تا سن ۱۸ سالگی در ارمنستان، بسته به سبک زندگی، چیزی بین ۳۵ تا ۵۰ هزار دلار تخمین زده می‌شود. بنابراین ۱۴۰۰ دلار اگرچه کمکی غافلگیرکننده است، اما نسبت به کل هزینه تربیت فرزند رقم ناچیزی محسوب می‌شود.

از سوی دیگر، برخی کارشناسان معتقدند که همین مبلغ کوچک در لحظه تولد می‌تواند فشار روانی و مالی ماه‌های اولیه را کاهش دهد و به خصوص برای خانواده‌های کم‌درآمد، تصمیم‌گیری برای بچه‌دار شدن را آسان‌تر کند. در فضای مجازی ارمنستان، واکنش‌ها به این طرح کاملاً دوگانه بوده است.

گروهی از کاربران از دولت تشکر کرده و آن را گامی رو به جلو می‌دانند. آنها می‌گویند که حداقل دولت به فکر جمعیت است و در شرایطی که بسیاری از کشورهای منطقه حتی چنین طرحی را ندارند، ارمنستان نشان داده که به آینده کودکان اهمیت می‌دهد. در مقابل، گروه دیگری معتقدند که این سیاست سطحی و نمادین است و مشکل اساسی یعنی نبود امنیت شغلی، گرانی مسکن و نبود امید به آینده را نادیده می‌گیرد.

به گفته این دسته، تا زمانی که یک زوج جوان نتوانند شغل پایدار داشته باشند یا خانه مناسب تهیه کنند، هیچ مبلغ نقدی آنها را به فرزندآوری تشویق نخواهد کرد. حتی برخی از فعالان اجتماعی هشدار داده‌اند که ممکن است برخی خانواده‌ها صرفاً برای دریافت پول، اقدام به بارداری کنند بدون آنکه توانایی واقعی مراقبت از کودک را داشته باشند، اگرچه دولت این نگرانی را بی‌اساس خوانده و تأکید کرده که پرداخت کاملاً بدون شرط است تا کرامت خانواده‌ها حفظ شود.

برای درک بهتر این سیاست، نگاهی به تجربه سایر کشورها نیز خالی از لطف نیست. مجارستان یکی از نمونه‌های معروف است که سال‌هاست با وام‌های بدون بهره و بخشش اقساط به ازای هر فرزند، نرخ باروری خود را اندکی افزایش داده است. روسیه نیز برای سال‌ها مبلغی تحت عنوان سرمایه مادری به خانواده‌ها پرداخت می‌کند که قابل استفاده در مسکن یا تحصیل است.

کره جنوبی و ژاپن نیز مشوق‌های نقدی متنوعی آزمایش کرده‌اند، اما نتایج نشان داده که به ندرت یک پرداخت نقدی صرف، معجزه جمعیتی ایجاد کرده است. در اغلب موارد، ترکیبی از حمایت‌های بلندمدت مانند مراکز رایگان نگهداری کودک، مرخصی طولانی و با حقوق پدر و مادر، و تسهیلات مسکن، تأثیر بیشتری داشته است. ارمنستان نیز اعلام کرده که قصد دارد پس از اجرای این طرح، سایر بخش‌های بسته حمایتی را به تدریج عملیاتی کند، اما هنوز جزئیات روشنی از زمان و نحوه اجرای آنها منتشر نشده است.

از زاویه اقتصادی باید گفت که تأمین بودجه این طرح برای دولت ارمنستان چالش‌برانگیز خواهد بود. با فرض تولد حدود ۳۵ هزار نوزاد در سال، هزینه سالانه این طرح به حدود ۴۹ میلیون دلار می‌رسد که برای کشوری با بودجه محدود، رقم کمی نیست. دولت اعلام کرده که این هزینه از محل صرفه‌جویی در برخی یارانه‌های دیگر و همچنین کمک‌های بین‌المللی تأمین خواهد شد، اما مخالفان دولت می‌گویند که این پول بهتر است صرف بهبود نظام درمانی یا آموزش عمومی شود تا تأثیر غیرمستقیم اما پایدارتری بر کیفیت زندگی داشته باشد.

در مقابل، موافقان بر این باورند که سرمایه‌گذاری روی جمعیت، بهترین نوع سرمایه‌گذاری است و هر چه زودتر این کار آغاز شود، هزینه‌های آتی در حوزه سالمندی کمتر خواهد شد.

درواقع، آنچه این طرح را جذاب و در عین حال بحث‌برانگیز کرده، سادگی و صراحت آن است. دولتی که به جای وعده‌های پیچیده، مستقیماً پول نقد به دست خانواده‌ها می‌دهد، پیام روشنی دارد: ما به فرزند شما نیاز داریم. اما آیا این پیام به اندازه کافی قوی است که بر ترس‌های اقتصادی و اجتماعی غلبه کند؟ آنچه مسلم است، ارمنستان مانند بسیاری از کشورهای درگیر بحران جمعیت، به دنبال یک تکان روانی و اقتصادی است.

شاید این ۱۴۰۰ دلار به تنهایی جمعیت را نجات ندهد، اما می‌تواند شروع یک گفتگوی جدی‌تر درباره ارزش خانواده، امنیت شغلی و آینده کودکان باشد. «فائزه آقامحمدی»