مرکز پژوهشهای مجلس میگوید، میانگین تمایل زوجهای ایرانی به فرزندآوری، ۳ فرزند است، اما نرخ واقعی باروری کمتر از ۲ فرزند گزارش میشود. این شکاف عمیق میان «خواست» و «عمل»، راز اصلی معمای تأخیر در فرزندآوری است!
به گزارش مرکز رسانه ای جوانی جمعیت، پژوهشها نشان می دهد که ناامنی شغلی، اصلیترین مانع اقتصادی است؛ بهگونهای که ۷۲ درصد مردان ایرانی آن را مهمترین سد برای افزایش فرزندآوری میدانند. در کنار آن، ۶۷ درصد از زنان شاغل از تعارض بین نقشهای شغلی و خانوادگی میترسدند که تصمیمگیری برای فرزند دوم را با دشواری مضاعفی روبرو میکند.
همچنین هزینههای سرسامآور مسکن و اجاره، خانوادهها را نسبت به افزایش تعداد اعضای خانه محتاط کرده است.فراتر از اقتصاد، تغییرات عمیق در سبک زندگی و ارزشهای نسل جوان نیز نقش مهمی ایفا میکند؛ امروزه بخش قابل توجهی از زوجها، فرزند را مانعی برای تحصیل، موقعیت شغلی و آزادیهای فردی میدانند.
همچنین کاهش حمایتهای خانوادگی (مانند کمک اقوام در گذشته) باعث شده زوجهای جوان در برابر مسئولیت سنگین فرزندپروری احساس تنهایی کنند و این حس، ترس از فرزند دوم را تشدید کند.طبق پژوهشهای دانشگاهی، خانوادههای تهرانی، فرزندآوری را به عنوان «تعهدی بلندمدت و مسئولیتی الزامآور» تعریف و با تأکید بر «کیفیت به جای کمیت»، فرزندآوری پایین و بازاندیشانه را به عنوان یک «کنش عقلانی» برمیگزینند تا کیفیت زندگی خود و فرزند موجود را حفظ کنند.کارشناسان هشدار میدهند اگر این روند ادامه یابد، نرخ رشد جمعیت ایران تا سال ۱۴۱۵ به صفر خواهد رسید و از حوالی سال ۱۴۲۰ رشد منفی جمعیت آغاز میشود. برای حل این معما، صرف تصویب قوانین کافی نیست؛ باید ساختار اقتصادی و اجتماعی بهگونهای اصلاح شود که فرزندآوری در زندگی مردم نه فقط ممکن، بلکه مطلوب گردد.