البته ناباروری را نمی‌توان مهم‌ترین یا تنها عامل کاهش فرزندآوری دانست اما برای زوج‌هایی که با آن مواجه‌اند دسترسی به‌موقع و کم‌هزینه به خدمات تشخیصی و درمانی می‌تواند تعیین‌کننده باشد.
ناباروری فقط مسئله زنان نیست
رضا سعیدی رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت با اشاره به شیوع ناباروری در کشور توضیح داد: بر اساس مطالعات موجود میزان ناباروری در ایران حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد برآورد می‌شود در حالی که این میزان در سطح جهان حدود ۱۰ درصد گزارش شده است.
یکی از نکات مهم در این میان نقش هم‌زمان عوامل زنانه و مردانه در ناباروری است. برخلاف تصور رایج ناباروری مسئله‌ای صرفاً زنانه نیست و به گفته سعیدی، در حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد موارد عوامل مرتبط با مردان نیز در بروز ناباروری نقش دارند.
افزایش سن ازدواج و فرزندآوری نیز از جمله عواملی است که در این زمینه مورد توجه قرار گرفته است. سعیدی با اشاره به تغییر الگوی سنی ازدواج و فرزندآوری می‌گوید: در گذشته زنان معمولاً در حدود ۱۸ تا ۲۰ سالگی ازدواج می‌کردند و پیش از ۲۵ سالگی صاحب فرزند می‌شدند اما امروز میانگین سن ازدواج به حدود ۲۶ تا ۲۷ سال و میانگین تولد نخستین فرزند به حدود ۳۳ تا ۳۵ سال رسیده است.
به این ترتیب، سن فرزندآوری نسبت به گذشته بیش از یک دهه افزایش پیدا کرده و با افزایش سن به‌ویژه در زنان احتمال بروز مشکلات باروری نیز بیشتر می‌شود.
البته سن تنها عامل نیست. سبک زندگی، آلودگی هوا، برخی بیماری‌ها و عفونت‌ها، مصرف بعضی داروها و عوامل محیطی نیز می‌توانند بر قدرت باروری افراد اثر بگذارند.
از پیشگیری و تشخیص تا درمان‌های پیشرفته
بر اساس تکالیف قانونی، وزارت بهداشت در حوزه ناباروری هم مسئولیت آموزش و پیشگیری و هم تشخیص و درمان زوج‌های نابارور را بر عهده دارد. به همین دلیل خدمات ناباروری به صورت سطح‌بندی‌شده ارائه می‌شود.
در سطح نخست، مراکز بهداشتی و درمانی قرار دارند جایی که زوج‌ها می‌توانند برای بررسی اولیه مراجعه کنند، شناسایی شوند و در صورت نیاز به مراحل تخصصی‌تر ارجاع داده شوند.
سعیدی در توضیح مسیر دسترسی زوج‌ها به خدمات درمانی می‌گوید: اگر زوجی پس از یک سال زندگی مشترک، بدون استفاده از روش‌های پیشگیری موفق به فرزندآوری نشوند، می‌توانند برای بررسی وضعیت خود به مراکز بهداشتی و درمانی مراجعه کنند.
پس از شناسایی زوج‌های نابارور در سامانه‌های مربوط ثبت می‌شوند و متناسب با شرایطشان خدمات مورد نیاز را دریافت می‌کنند.
در سطوح بالاتر تشخیص‌های تخصصی‌تر و درمان‌های پیشرفته انجام می‌شود که نیازمند تجهیزات، پزشکان متخصص و مراکز درمانی مجهز است.
آیا زوج‌های نابارور در همه استان‌ها امکان درمان دارند؟
یکی از دغدغه‌های زوج‌های نابارور به‌ویژه در شهرهای کوچک و مناطق محروم دسترسی به مراکز تخصصی است. سعیدی می‌گوید: در کشور ۶۴ دانشگاه و دانشکده علوم پزشکی وجود دارد و تقریباً همه آنها در مرکز حوزه تحت پوشش خود یک مرکز درمان ناباروری دارند. در برخی شهرهای بزرگ نیز بیش از یک مرکز فعال است.
در کنار مراکز دولتی بخش خصوصی نیز در شهرهای پرجمعیت‌تر در این حوزه فعالیت می‌کند و جهاد دانشگاهی نیز ۱۰ مرکز درمان ناباروری در کشور دارد.با این حال قرار نیست خدمات فوق‌تخصصی ناباروری در همه شهرها ایجاد شود. راه‌اندازی یک مرکز پیشرفته نیازمند ساختمان، تجهیزات تخصصی، تیم درمانی و پزشکان متخصص است و در شهرهای کوچک و کم‌جمعیت ممکن است تعداد مراجعه‌کنندگان برای توجیه چنین سرمایه‌گذاری‌ای کافی نباشد.
به همین دلیل سیاست وزارت بهداشت بر این است که خدمات پیشرفته‌تر در مراکز استان‌ها و شهرهای بزرگ متمرکز باشد و زوج‌ها از مناطق مختلف برای دریافت خدمات تخصصی به این مراکز ارجاع شوند.
هزینه درمان دغدغه‌ای که برای همه زوج‌ها یکسان نیست
درمان ناباروری می‌تواند از مراحل ساده تشخیصی آغاز شود و در برخی موارد به درمان‌های پیشرفته و چندین دوره درمانی برسد بنابراین هزینه آن برای خانواده‌ها یکسان نیست. برای زوج‌هایی که توان مالی محدودی دارند همین هزینه‌ها می‌تواند به یکی از موانع ادامه درمان تبدیل شود.
در سال‌های اخیر، پوشش بیمه‌ای بخشی از هزینه‌ها به عنوان یکی از ابزارهای حمایت از زوج‌های نابارور مورد توجه قرار گرفته است.
سعیدی با اشاره به این حمایت‌ها می‌گوید: پوشش ۹۰ درصدی هزینه‌های درمان ناباروری در مراکز دولتی ارائه شده است. در مراکز نیمه‌دولتی نیز حدود ۷۰ درصد هزینه‌ها تحت پوشش قرار دارد.
به گفته او، دهک‌های پایین درآمدی نیز می‌توانند با ثبت‌نام رایگان در بیمه از خدمات درمانی استفاده کنند.
سالانه بیش از ۳۰ هزار سیکل درمان پیشرفته
آمار استفاده از خدمات درمانی نیز نشان می‌دهد درمان ناباروری به یک خدمت مورد نیاز برای شمار قابل‌توجهی از زوج‌ها تبدیل شده است.
رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت با بیان اینکه سالانه بیش از ۳۰ هزار سیکل درمان پیشرفته ناباروری در کشور انجام می‌شود این آمار را نشانه دسترسی گسترده‌تر زوج‌ها به خدمات درمانی عنوان کرده است.
وی درباره تعداد زوج‌هایی که در سال ۱۴۰۵ از خدمات ناباروری استفاده کرده‌اند نیز گفت: آمار جامعی از تعداد زوج‌های تحت درمان در اختیار ندارد، اما بر اساس آماری که از بیمه سلامت دریافت کرده، حدود ۱۲۶ هزار نفر در سطوح مختلف خدمات ناباروری از پوشش بیمه سلامت استفاده کرده‌اند.
حمایت مالی بخشی از مسیر درمان است
واقعیت این است که افزایش دسترسی به مراکز درمان ناباروری به تنهایی کافی نیست. زوجی که برای درمان باید چند مرحله تشخیص، دارودرمانی یا درمان‌های پیشرفته را پشت سر بگذارد، علاوه بر دسترسی جغرافیایی به توان پرداخت هزینه‌ها و پوشش مؤثر بیمه‌ای نیاز دارد.
از سوی دیگر، شناسایی زودتر مشکل باروری اهمیت زیادی دارد. مراجعه به مراکز بهداشتی پس از یک سال تلاش برای فرزندآوری بدون استفاده از روش‌های پیشگیری می‌تواند مسیر تشخیص را کوتاه‌تر کند و زوج را زودتر به مرحله درمان برساند.
در نهایت، ناباروری تنها یک موضوع پزشکی نیست پای جمعیت، اقتصاد خانواده و سلامت روان زوج‌ها نیز در میان است. برای خانواده‌ای که سال‌ها در انتظار فرزند است، وجود یک مرکز درمانی در استان، پوشش بیمه‌ای و کاهش هزینه‌های درمان می‌تواند تفاوت بزرگی در امکان ادامه مسیر ایجاد کند. از همین منظر است که درمان ناباروری را می‌توان یکی از حلقه‌های سیاست‌های جوانی جمعیت دانست.
ایتا
واتساپ
تلگرام