به گزارش مرکز رسانه ای جوان یجمعیت و به نقل از ایرنا؛ طی سال‌های اخیر سیاست‌های جوانی جمعیت بیش از هر چیز بر حمایت‌های مالی، تسهیلات بانکی، وام ازدواج، وام فرزندآوری و مشوق‌های اقتصادی متمرکز بوده است، اما کارشناسان معتقدند یکی از مهم‌ترین حلقه‌های مفقوده این سیاست‌ها، آموزش مهارت‌های زندگی، همسرداری، فرزندپروری و آمادگی روانی برای تشکیل خانواده است؛ حلقه‌ای که اگر از سال‌های نوجوانی و پیش از ازدواج شکل نگیرد، حتی گسترده‌ترین حمایت‌های اقتصادی نیز نمی‌تواند تضمین‌کننده افزایش فرزندآوری و پایداری خانواده باشد.

کاهش نرخ باروری و حرکت جمعیت ایران به سمت سالمندی، طی سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های سیاست‌گذاران تبدیل شده است؛ دغدغه‌ای که تصویب قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت را نیز به دنبال داشت.

قانونی که با پیش‌بینی مجموعه‌ای از حمایت‌های مالی، تسهیلات بانکی، مشوق‌های اقتصادی، خدمات درمانی و امتیازات اجتماعی، تلاش می‌کند موانع فرزندآوری را کاهش دهد. با این حال، تجربه اجرای این قانون و همچنین دیدگاه برخی از متخصصان حوزه خانواده نشان می‌دهد که مساله جمعیت، تنها یک مساله اقتصادی نیست و اگرچه تامین مسکن، اشتغال، درآمد پایدار و امنیت اقتصادی از مهم‌ترین پیش‌نیازهای تشکیل خانواده و فرزندآوری به شمار می‌رود، اما این تنها بخشی از واقعیت است و نمی‌تواند به تنهایی تغییر محسوسی در رفتارهای جمعیتی جامعه ایجاد کند.

این موضوع برای استان‌هایی نظیر چهارمحال و بختیاری که ضریب جوانی جمعیت آن‌ها منفی است از اهمیت بیشتری برخوردار است.

بنا بر آخرین گزارش‌های دانشگاه علوم پزشکی، خدمات بهداشتی و درمانی چهارمحال و بختیاری، متوسط نرخ باروری در این استان ۱.۷۴ فرزند به ازای هر زن است و این شاخص در همه شهرستان‌ها در مقایسه با نرخ استاندارد آن (۲.۱) کمتر است.

مطابق با استانداردهای جمعیتی، برای حفظ سطح جانشینی نسل‌ها، به ازای هر ازدواج باید به طور میانگین ۲.۱ فرزند متولد شود تا جمعیت در وضعیت تعادل و پویایی قرار گیرد؛ با این حال، نرخ باروری در چهارمحال و بختیاری کمتر از این شاخص است.

این وضعیت نشان می‌دهد که برای جبران این شاخص باید خلاهای موجود بهتر شناسایی و درصدد جبران آن برآمد و از سوی دیگر با بهره‌گیری از نظرات کارشناسان در کنار افزایش کمی جمعیت به کیفیت جمعیت نیز توجه ویژه‌ای داشت.

کارشناسان معتقدند اگر سیاست‌های جوانی جمعیت قرار است به نتایج پایدار منجر شود، باید در کنار بسته‌های حمایتی اقتصادی، بر آموزش مستمر از دوران نوجوانی تا پس از تشکیل خانواده نیز سرمایه‌گذاری شود؛ آموزشی که نه یک دوره چند ساعته پیش از ازدواج، بلکه فرآیندی مستمر برای آماده‌سازی نسل آینده برای پذیرش مسوولیت خانواده باشد.

بررسی دیدگاه کارشناسان حوزه سلامت، روان‌شناسی، جامعه‌شناسی و مشاوره خانواده نیز نشان می‌دهد که همه آن‌ها، با وجود تفاوت در نگاه تخصصی، بر یک نقطه مشترک تاکید دارند؛ اینکه بدون ارتقای سواد خانواده، اصلاح نگرش‌های فرهنگی و آموزش مهارت‌های زندگی، سیاست‌های جمعیتی به اهداف مورد انتظار نخواهد رسید.

آموزش؛ ضرورتی که نباید به کلاس‌های چند ساعته پیش از ازدواج محدود شود

مربی مرکز مشاوره مرکز بهداشت شهرستان شهرکرد در همین پیوند معتقد است: یکی از مهمترین ضعف‌های موجود در سیاست‌های فرهنگی حوزه خانواده، آغاز دیرهنگام آموزش‌ها است.

فریبا شکوهی با اشاره به بسته‌های آموزشی ارائه شده برای جوانان و زوج‌های در آستانه ازدواج اظهار داشت: اکنون خدماتی مانند آموزش ازدواج آسان، سلامت جنسی، فرزندآوری، ناباروری، پیشگیری از سقط‌های خود به خودی، عوارض روش‌های پیشگیری از بارداری و مشاوره‌های پیش از ازدواج در مراکز بهداشتی ارائه می‌شود، اما واقعیت این است که این آموزش‌ها زمانی آغاز می‌شود که زوجین تصمیم قطعی خود را گرفته‌اند و دیگر فرصت چندانی برای اصلاح نگرش‌ها و مهارت‌های اساسی وجود ندارد.

به گفته این مربی مرکز مشاوره، آموزش مهارت‌های زندگی نباید به چند ساعت کلاس پیش از عقد محدود شود، بلکه لازم است از سال‌های نوجوانی آغاز شود تا دختران و پسران، پیش از تصمیم برای ازدواج، شناخت دقیق‌تری از مسوولیت‌های زندگی مشترک، تفاوت‌های فرهنگی، مهارت حل مساله، گفت‌وگو و تعامل موثر پیدا کنند.

شکوهی با تاکید بر نقش پیشگیرانه آموزش‌ها گفت: بسیاری از اختلاف‌هایی که بعدها در زندگی مشترک بروز می‌کند، ریشه در ناآگاهی زوجین نسبت به تفاوت‌های شخصیتی، فرهنگی و انتظارات متقابل دارد و اگر این آموزش‌ها پیش از ازدواج ارائه شود، بخش قابل توجهی از این آسیب‌ها قابل پیشگیری خواهد بود.

وی در ادامه به تجربه اجرای طرحی مشترک میان مرکز بهداشت و اداره کل ورزش و جوانان اشاره کرد و گفت: مقرر بود با همکاری اداره کل ورزش و جوانان، طرحی با عنوان خانه عقد راه‌اندازی شود که به دلیل وقوع جنگ اخیر، اجرای آن به تعویق افتاد.

شکوهی ادامه داد: در قالب این طرح، امکانات و خدماتی در اختیار زوج‌های جوان قرار می‌گیرد؛ به‌عنوان نمونه، زوجین می‌توانند از آزمون‌های شخصیت‌شناسی که هزینه بالایی دارد، با پرداخت ۳۰ درصد هزینه‌ استفاده کنند. اجرای این طرح می‌تواند گام مهمی در زمینه آموزش و افزایش آمادگی زوجین برای ازدواج باشد.

کارشناسان حوزه سلامت معتقدند حتی اگر مشکلات اقتصادی نیز تا حد زیادی برطرف شود، بدون اصلاح نگرش‌های فرهنگی، سیاست‌های جمعیتی به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.

اقتصاد مهم است؛ اما همه مساله نیست

پزشک مسوول مرکز مشاوره مرکز بهداشت شهرستان شهرکرد نیز در همین پیوند به خبرنگار ایرنا گفت: اگر چه نمی‌توان نقش مشکلات اقتصادی را در کاهش تمایل به ازدواج و فرزندآوری نادیده گرفت و بدون تردید مسائل اقتصادی یکی از پایه‌های مهم تصمیم‌گیری جوانان برای تشکیل خانواده است، اما تمرکز صرف بر این موضوع باعث شده آموزش و فرهنگ‌سازی کمتر مورد توجه قرار گیرد؛ در حالی که این ۲ حوزه مکمل یکدیگر هستند و نمی‌توان یکی را جایگزین دیگری دانست.

کتایون رییسی دهکردی اضافه کرد: آموزش باید حتی از محیط خانواده آغاز شود و کودکان از همان سال‌های نخست زندگی با مفاهیمی همچون مسوولیت‌پذیری، همکاری، احترام متقابل و اهمیت خانواده آشنا شوند تا در آینده آمادگی بیشتری برای تشکیل خانواده داشته باشند.

وی رسانه‌ها را یکی از اثرگذارترین ابزارهای تغییر نگرش جامعه دانست و افزود: رسانه‌هایی نظیر صدا و سیما به عنوان بزرگ‌ترین رسانه کشور ظرفیت بسیار بزرگی برای فرهنگ‌سازی دارد، اما تاکنون نتوانسته آنطور که باید در این حوزه اثرگذار باشد.

پزشک مسوول مرکز مشاوره مرکز بهداشت شهرستان شهرکرد تصریح کرد: امروز بخش زیادی از مردم اطلاعات خود را از فضای مجازی دریافت می‌کنند و اگر رسانه‌های رسمی می‌خواهند در حوزه جوانی جمعیت موفق باشند، می‌طلبد با تولید سریال، فیلم، مستند، انیمیشن و محتوای جذاب، تصویری واقعی و امیدبخش از خانواده و فرزندآوری ارائه دهند.

رییسی با تاکید بر اینکه حل مساله جمعیت نیازمند همکاری همه دستگاه‌ها است، یادآور شد: می‌طلبد وزارت بهداشت، آموزش و پرورش، رسانه ملی، دانشگاه‌ها، وزارت ورزش و جوانان و سایر نهادهای فرهنگی با یک برنامه هماهنگ وارد میدان شوند، زیرا هیچ دستگاهی به تنهایی قادر به حل این مساله نخواهد بود

از آموزش همسرداری تا تربیت نسل آینده

اما اگر نگرانی‌های اقتصادی تنها بخشی از ماجرا باشد، پرسش این است که چه عواملی باعث می‌شود برخی خانواده‌ها حتی در صورت برخورداری از شرایط مناسب اقتصادی نیز فرزندآوری را به تعویق بیندازند؟ پاسخ این پرسش را باید در حوزه روان‌شناسی خانواده و مهارت‌های فرزندپروری جستجو کرد.

ندا خلیلی دکترای روان‌شناسی بالینی و مشاور حوزه خانواده در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا به بررسی این موضوع پرداخته است.

وی فرزندپروری را یکی از اساسی‌ترین پایه‌های استحکام خانواده دانست و اظهار داشت: در مقایسه با بسیاری از کشورها، آموزش والدین در زمینه فرزندپروری در ایران هنوز جایگاه مطلوبی ندارد.

این روانشناس تصریح کرد: اگر والدین پیش از تولد فرزند، آموزش‌های علمی و مهارتی لازم را دریافت کنند، بسیاری از آسیب‌هایی که بعدها در روابط والد و کودک شکل می‌گیرد، قابل پیشگیری خواهد بود.

این روانشناس بالینی ادامه داد: والدی که با دانش کافی وارد این مسوولیت می‌شود، بهتر می‌تواند نیازهای عاطفی، روانی و تربیتی فرزند خود را بشناسد و همین موضوع زمینه رشد سالم‌تر کودک را فراهم می‌کند.

خلیلی با اشاره به اینکه طی سال‌های اخیر توجه به آموزش‌های فرزندپروری نسبت به گذشته بیشتر شده است تصریح کرد: با وجود این، هنوز فاصله زیادی تا وضعیت مطلوب وجود دارد و بسیاری از والدین بدون آموزش کافی، مسوولیت تربیت نسل آینده را بر عهده می‌گیرند.

وی هشدار داد که پیامد این ناآگاهی، تنها محدود به خانواده نیست، بلکه آثار آن در کاهش سلامت روان جامعه، افزایش تعارضات خانوادگی و بروز آسیب‌های اجتماعی نیز مشاهده می‌شود.

این مشاور خانواده با تاکید بر اینکه تنها آموزش کافی نیست، یادآور شد: آماده کردن یک بستر مناسب اقتصادی برای خانواده پیرامون فرزندآوری بسیار مهم است و از سوی دیگر بحث بهداشت و سلامت روان برای والدین نیز یک بحث گسترده در زمینه فرزندآوری محسوب می‌شود.

خلیلی با اشاره به شرایط زندگی امروزی و اشتغال هر ۲ والد گفت: در جامعه‌ای که پدر و مادر مجبور به تلاش و کار در زمینه تامین مالی خانواده هستند، وقت کمتری را در کنار خانواده می‌گذرانند، از همین رو بحث فرزندآوری تنها به عنوان «من دوست دارم فرزند داشته باشم» مطرح نیست، بلکه سوالات اساسی‌تری مانند «آیا می‌توانم از همه لحاظ‌ تامینش کنم؟» و «آیا می‌توانم تربیتش کنم؟» نیز مطرح است.

این دکترای روانشناسی بالینی با انتقاد از رویکرد شعاری به موضوع جمعیت افزود: باید به موضوع جوانی جمعیت به صورت علمی و اصولی، نه به عنوان یک شعار، نگاه شود و نباید شعار داد که باید جمعیت را بالا برد، اما از آن طرف امکانات را برای خانواده‌ها فراهم نکرد.

خلیلی با تاکید بر نقش آگاهی در موفقیت هر طرحی، گفت: آگاهی یک بحث بسیار اساسی است، اگر هر کسی بخواهد کاری را شروع کند، اگر با آگاهی و دانش کافی شروع کند، بی‌شک در پیشبرد آن کار بسیار سریع‌تر و بهتر عمل خواهد کرد.

وی در مورد اهمیت آگاهی والدین افزود: وقتی من به عنوان یک والد میخواهم وارد زندگی فرزندم شوم، اگر مهارت داشته باشم، آن بحث‌هایی که تبدیل به تروما شده و در آینده کودک را اذیت می‌کند، به صفر می‌رسانم یا کاهش می‌دهم، اما وقتی یک والد ناآگاه باشم، به طور مسلم دچار چالش‌هایی خواهد شد که با رشد فرزند، این چالش‌ها بیشتر هم خواهد شد.

خلیلی با اشاره به پدیده انتقال آسیب‌های روانی از والدین به فرزندان تصریح کرد: اگر به زندگی‌های خودمان برگردیم، می‌دانیم که دچار چالش‌های روانی بسیاری با والدین خود شدیم که آنها این مشکلات را داشتند و به یادگار در ذهن ما گذاشتند و ما همین‌ها را به علاوه تعداد بیشتری به فرزندان خودمان منتقل می‌کنیم، بنابراین نیاز است که آموزش‌های درست و اصولی از مدارس شروع شود و چه پسران و چه دختران، قبل از ورود به پروسه ازدواج، این آموزش‌ها را ببینند و از همان دوران دبیرستان و نوجوانی این مفاهیم به آنها آموزش داده شود تا هنگام تشکیل خانواده، آگاه باشند.

وی سلامت روان را از تامین مالی مهمتر دانست و گفت: سلامت روان در فرزندآوری یک مقوله بسیار مهم است و از لحاظ درجه‌بندی، درجه یک را به خود اختصاص می‌دهد، در جوامع دیگر، این بحث سلامت روان در طی ۲ تا سه سال چکاپ می‌شود و اگر مورد تایید روانپزشک و روانشناس قرار گیرد، افراد می‌توانند اختیار فرزندپروری را برگزینند، اما در ایران پروسه‌ای به نام سلامت روان چندان بررسی نمی‌شود و بسیاری از خانواده‌ها قبل از فرزندآوری، از نظر سلامت روان مورد ارزیابی قرار نمی‌گیرند.

این روانشناس بالینی با پیشنهاد اجباری شدن بررسی سلامت روان پیش از فرزندآوری، تصریح کرد: اگر این موضوع به صورت یک الزام عمومی درآید که فرد وقتی می‌خواهد صاحب فرزند شود، ابتدا سلامت روانی‌اش مورد بررسی قرار گیرد، بسیاری از مشکلات اختلالات روانی که امروزه در جامعه به شدت مشاهده می‌شود، کاهش خواهد یافت، اما بسیاری از افراد نمی‌خواهند بپذیرند که این مشکلات را دارند و حتی برای درمان مراجعه نمی‌کنند، چرا که هزینه‌های درمان این اختلالات بسیار بالا است.

وی در پاسخ به این سوال که آموزش به کدام نهاد مربوط است گفت: همه نهادها باید با هم دست در دست هم دهند، آموزش و پرورش، بهزیستی، مراکز بهداشتی، همه باید این آموزش‌ها را ارائه دهند و همه با هم یک تیم شوند برای کاهش مشکلات رفتاری خانواده‌ها، چرا که کار تیمی و هماهنگ، همواره موفق‌تر از اقدامات پراکنده است.

خلیلی با انتقاد از نگاه کوتاه‌مدت به هزینه‌های آموزش اظهار داشت: دولت‌های مختلفی بر سر کار آمدند و چون هزینه آموزش‌ها شاید بالا است، به عنوان یک دید کوتاه‌مدت به آن نگاه کردند و آن طور که باید به آن نپرداختند، در صورتی که از بعد روانشناختی، اگر آموزش درست داده شود، هزینه‌های اجتماعی بسیار زیادی کاهش خواهد یافت به عنوان نمونه، وقتی خانواده‌ها با نداشتن مهارت‌های زندگی و فرزندپروری مواجه می‌شوند، هزینه‌های بسیار بالایی متحمل می‌شوند، اما به این بعد توجه نشده است.

این مشاور خانواده با اشاره به نظارت ضعیف بر اجرای بخشنامه‌ها یادآور شد: گاهی اوقات به صورت شعاری اعلام می‌شود که فلان کار انجام خواهد شد، اما تا پیشبرد و اجرای این مساله، هیچ حرکتی صورت نمی‌گیرد و تنها به صورت یک بخشنامه به مراکز ابلاغ می‌شود و هیچ نظارتی بر اجرای آن وجود ندارد.

خلیلی در جمع‌بندی سخنان خود سه مولفه اساسی برای فرزندآوری موفق را آموزش اصولی و مستمر از دوران مدرسه تا پیش از ازدواج و پس از آن، تامین امکانات اقتصادی برای خانواده‌ها از دوران بارداری تا رشد کودک و بررسی و تامین سلامت روان والدین پیش از فرزندآوری برشمرد و تاکید کرد: اگر این سه پایه به درستی شکل گیرد، بسیاری از مشکلاتی که امروزه در جامعه به چالش‌های بزرگی تبدیل شده است، کاهش خواهد یافت.

فرزندآوری با مشوق‌های مالی پایدار نمی‌شود

یک دکترای جامعه‌شناسی، استاد دانشگاه و عضو همکار طرح‌های تحقیقاتی جوانی جمعیت چهارمحال و بختیاری نیز معتقد است: موفقیت سیاست‌های جمعیتی بیش از آنکه به تعداد مشوق‌های اقتصادی وابسته باشد، به میزان سرمایه‌گذاری کشور در آموزش، فرهنگ‌سازی و تربیت والدین آگاه بستگی دارد.

فرحناز فردوسیان در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا با اشاره به اینکه اهمیت جوانی جمعیت امروز بر کسی پوشیده نیست اظهار داشت: تولد هر کودک تنها به معنای افزایش یک نفر به جمعیت کشور نیست، بلکه به معنای ورود نیروی انسانی تازه‌نفس به چرخه توسعه است؛ نیرویی که در آینده می‌تواند در عرصه‌های مختلف علمی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی نقش‌آفرین باشد.

وی ادامه داد: بسیاری از کشورهای دنیا که امروز با پدیده سالمندی جمعیت مواجه هستند، کمبود نیروی انسانی جوان را به عنوان یکی از مهم‌ترین چالش‌های توسعه تجربه می‌کنند و به همین دلیل سیاست‌های جمعیتی خود را مورد بازنگری قرار داده‌اند.

این جامعه‌شناس با بیان اینکه جوانی جمعیت پیش‌نیاز توسعه پایدار است، تصریح کرد: تنها افزایش تعداد موالید کافی نیست، بلکه باید زیرساخت‌های لازم برای تربیت نسل آینده نیز فراهم شود زیرا جامعه بیش از آنکه به افزایش آمار تولد نیاز داشته باشد، به پرورش انسان‌های توانمند، مسوولیت‌پذیر و کارآمد نیازمند است.

آموزش باید پیش از ازدواج آغاز شود

عضو همکار طرح‌های تحقیقاتی جوانی جمعیت چهارمحال و بختیاری با تاکید بر اینکه آموزش خانواده نباید به دوران پس از تولد فرزند محدود شود گفت: آموزش باید از پیش از ازدواج آغاز شود تا دختران و پسران، پیش از پذیرش مسوولیت زندگی مشترک، با نقش همسری، مسوولیت‌های خانوادگی، مهارت‌های ارتباطی و شیوه حل تعارض آشنا شوند.

فردوسیان افزود: تشکیل خانواده نباید نتیجه تصمیم‌های هیجانی، فشارهای اجتماعی یا چشم و هم‌چشمی باشد، بلکه باید مبتنی بر شناخت، آگاهی و آمادگی باشد چراکه کیفیت زندگی مشترک، به طور مستقیم بر کیفیت تربیت نسل آینده اثر می‌گذارد.

وی با اشاره به اینکه آموزش‌های والدگری نیز باید پیش از فرزندآوری آغاز شود، اظهار داشت: زن و مرد پیش از آنکه پدر و مادر شوند، باید بدانند یک والد موفق چه ویژگی‌هایی دارد، چگونه با کودک ارتباط برقرار کند، چگونه شخصیت فرزند را شکل دهد و چگونه محیطی امن و آرام برای رشد او فراهم کند.

کیفیت جمعیت به اندازه کمیت اهمیت دارد

این استاد دانشگاه با بیان اینکه سیاست‌های جمعیتی نباید تنها بر افزایش تعداد موالید متمرکز شود، گفت: همان اندازه که افزایش جمعیت اهمیت دارد، کیفیت جمعیت نیز اهمیت دارد و جامعه باید به دنبال تربیت نسلی سالم، مسوولیت‌پذیر، توانمند و دارای سلامت روان باشد.

فردوسیان افزود: بسیاری از آسیب‌های اجتماعی، ترک تحصیل، افت تحصیلی، بزهکاری و ناهنجاری‌های رفتاری، ریشه در ضعف محیط خانواده و نبود آموزش‌های لازم برای والدین دارد و به همین دلیل، سرمایه‌گذاری در آموزش خانواده، نوعی پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی آینده محسوب می‌شود.

وی بیان داشت: اگر زندگی افراد موفق در حوزه‌های علمی، فرهنگی، ورزشی و آموزشی را بررسی کنیم، در همه آنها نقش حمایت، آرامش و تربیت صحیح خانواده به چشم می‌خورد و این نشان می‌دهد که خانواده نخستین و مهم‌ترین بستر شکل‌گیری سرمایه انسانی است.

این جامعه‌شناس با اشاره به اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت گفت: حمایت‌های اقتصادی، تسهیلات بانکی و سایر مشوق‌ها ضروری است و باید به طور کامل اجرا شود، اما نباید انگیزه اصلی فرزندآوری تنها دریافت این امتیازها باشد.

فردوسیان تاکید کرد: آنچه ماندگار است، نه وام و نه سایر مشوق‌ها، بلکه فرزندی است که وارد خانواده می‌شود؛ از همین رو اگر فرهنگ مسوولیت‌پذیری و مهارت‌های والدگری تقویت نشود، حمایت‌های اقتصادی نیز اثر بلندمدت نخواهد داشت.

وی با تاکید بر نقش همزمان پدر و مادر در تربیت فرزند اظهار داشت: هنوز در بخشی از جامعه تصور می‌شود وظیفه پدر تنها تامین هزینه‌های زندگی است، در حالی که کودک به همان اندازه که به حضور عاطفی مادر نیاز دارد، به حضور فعال پدر نیز نیازمند است.

همه دستگاه‌ها باید وارد میدان شوند

این استاد دانشگاه با بیان اینکه آموزش خانواده مسوولیت یک دستگاه خاص نیست، افزود: آموزش و پرورش، دانشگاه‌ها، وزارت بهداشت، بهزیستی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، رسانه ملی، مساجد و حتی سازمان‌های مردم‌نهاد، همگی باید در این حوزه نقش‌آفرینی کنند.

فردوسیان افزود: آموزش‌های خانواده باید متناسب با نیازهای روز جامعه به‌روزرسانی شود، زیرا خانواده امروز با مسائلی مانند فضای مجازی، شبکه‌های اجتماعی، بازی‌های رایانه‌ای، هوش مصنوعی و تغییر سبک زندگی روبه‌رو است و این موضوع ضرورت آموزش مستمر را دوچندان می‌کند.

این جامعه‌شناس همچنین خواستار پررنگ‌تر شدن آموزش‌های خانواده در مدارس و دانشگاه‌ها شد و گفت: اگر آموزش به صورت مستمر، علمی و کاربردی ارائه شود، خانواده‌ها نیز با انگیزه بیشتری در این برنامه‌ها مشارکت خواهند کرد و نتایج آن در بلندمدت، کاهش آسیب‌های اجتماعی و افزایش کیفیت سرمایه انسانی کشور خواهد بود.

فردوسیان تاکید کرد: سیاست‌های جوانی جمعیت زمانی موفق خواهد بود که در کنار حمایت‌های اقتصادی، به آموزش، فرهنگ‌سازی، تقویت بنیان خانواده و تربیت پدران و مادران آگاه نیز به همان اندازه اهمیت داده شود؛ زیرا آینده جامعه را تنها تعداد فرزندان تعیین نمی‌کند، بلکه کیفیت تربیت آنان رقم خواهد زد.

برآیند دیدگاه کارشناسان نشان می‌دهد که سیاست‌های جوانی جمعیت، بیش از هر زمان دیگری نیازمند نگاهی جامع و چندبعدی است؛ نگاهی که در آن، حمایت‌های اقتصادی و معیشتی در کنار آموزش، فرهنگ‌سازی و ارتقای مهارت‌های زندگی قرار گیرد.

اگرچه تامین مسکن، اشتغال، درآمد پایدار، اجرای کامل مشوق‌های قانونی و کاهش دغدغه‌های اقتصادی، از مهمترین پیش‌نیازهای افزایش تمایل خانواده‌ها به فرزندآوری به شمار می‌رود، اما تجربه کشورهای مختلف و نیز دیدگاه متخصصان حوزه سلامت، روان‌شناسی، جامعه‌شناسی و مشاوره خانواده نشان می‌دهد که این اقدامات، به تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده موفقیت سیاست‌های جمعیتی باشد و آنچه کمتر مورد توجه قرار گرفته، آماده‌سازی دختران و پسران برای پذیرش مسوولیت‌های زندگی مشترک، ایفای نقش همسری، مادری و پدری و تربیت نسلی سالم و توانمند است؛ مهارت‌هایی که نه در آستانه ازدواج، بلکه باید از سال‌های نوجوانی و حتی در نظام آموزشی کشور آغاز شود و تا پس از تشکیل خانواده استمرار یابد.

برخی از کارشناسان بر این باورند که خانواده موفق، حاصل آموزش، آگاهی و سلامت روان است و فرزندپروری نیز مهارتی اکتسابی به شمار می‌رود، نه مسوولیتی که تنها با غریزه یا تجربه به دست آید. از همین رو، سرمایه‌گذاری در آموزش خانواده، در واقع سرمایه‌گذاری برای کاهش آسیب‌های اجتماعی، ارتقای سلامت روان، افزایش کیفیت سرمایه انسانی و تضمین آینده کشور است و در این میان، مسوولیت تنها بر عهده یک دستگاه نیست و تمامی دستگاه‌ها و نهادها هر یک بخشی از این زنجیره را تشکیل می‌دهند و موفقیت سیاست‌های جمعیتی، در گرو هم‌افزایی همه این مجموعه‌ها است.

بی‌تردید، آینده جمعیتی ایران تنها با افزایش آمار موالید رقم نخواهد خورد بلکه با تربیت نسلی سالم، مسوولیت‌پذیر، برخوردار از سلامت روان و پرورش‌یافته در خانواده‌هایی آگاه و توانمند ساخته خواهد شد، نسلی که بتواند موتور محرک توسعه کشور در دهه‌های آینده باشد.